बँक मित्र म्हणजे काय ?

बँक मित्र (Bank Mitra), ज्याला ‘बँकिंग करस्पॉन्डंट’ (BC) असेही म्हणतात,

 हे बँकिंग क्षेत्रातील महत्त्वाचे दुवे आहेत. विशेषतः ग्रामीण आणि दुर्गम भागात जिथे बँकांच्या शाखा नाहीत, तिथे बँक सेवा पोहोचवण्याचे काम हे प्रतिनिधी करतात.

मराठीमध्ये बँक मित्राबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. बँक मित्र म्हणजे काय?

बँक मित्र हे बँकांनी नियुक्त केलेले अधिकृत प्रतिनिधी असतात. ज्या भागात बँकेचे ATM किंवा शाखा उपलब्ध नाही, तिथे हे लोक छोट्या केंद्रातून (Grahak Seva Kendra – CSP) ग्राहकांना बँकेच्या मूलभूत सुविधा देतात.

२. बँक मित्राची मुख्य कामे

• खाते उघडणे: ग्राहकांचे बचत खाते (Saving Account) उघडण्यास मदत करणे.
• पैसे काढणे आणि भरणे: बायोमेट्रिक मशीन (अंगठ्याचा ठसा) वापरून रोख रक्कम स्वीकारणे किंवा देणे.
• पैसे ट्रान्सफर: एका खात्यातून दुसऱ्या खात्यात पैसे पाठवणे.
• कर्ज प्रक्रिया: कर्जासाठी माहिती देणे, अर्जाची कागदपत्रे गोळा करणे आणि प्राथमिक चौकशी करणे.
• विमा आणि पेन्शन: प्रधानमंत्री जन धन योजना, अटल पेन्शन योजना आणि विम्याचे हप्ते भरणे.

३. बँक मित्र होण्यासाठी पात्रता

जर तुम्हाला बँक मित्र बनायचे असेल, तर साधारणपणे खालील पात्रता लागतात:

• शिक्षण: किमान १० वी किंवा १२ वी उत्तीर्ण.
• वयोमर्यादा: १८ वर्षांपेक्षा जास्त.
• कौशल्य: कॉम्प्युटरचे प्राथमिक ज्ञान असणे आवश्यक आहे.
• चारित्र्य: गुन्हेगारी पार्श्वभूमी नसावी (Police Verification आवश्यक).
• पात्र व्यक्ती: निवृत्त बँक कर्मचारी, शिक्षक, माजी सैनिक किंवा सुशिक्षित तरुण हे काम करू शकतात.

४. लागणारी साधने (Infrastructure)

बँक मित्र केंद्र चालवण्यासाठी तुमच्याकडे खालील गोष्टी असणे गरजेचे आहे:

• सुमारे १०० चौ. फूट जागा (दुकान किंवा ऑफिस).
• लॅपटॉप किंवा डेस्कटॉप कॉम्प्युटर.
• चांगले इंटरनेट कनेक्शन.
• बायोमेट्रिक स्कॅनर (अंगठा घेण्यासाठी).
• प्रिंटर आणि स्कॅनर.

५. उत्पन्न आणि फायदे

बँक मित्राला ठराविक ‘पगार’ नसतो, तर तो कमिशन (Commission) तत्वावर काम करतो:

• कमिशन: प्रत्येक व्यवहारानुसार (उदा. पैसे काढणे, खाते उघडणे) बँक ठराविक कमिशन देते.
• मानधन: काही बँका दरमहा रु. २,००० ते ५,००० पर्यंत निश्चित मानधन देऊ शकतात.
• लोन सुविधा: बँक मित्र केंद्र सुरू करण्यासाठी उपकरणांसाठी बँक कर्जही देते.

६. अर्ज कसा करावा?

तुम्ही CSC (Common Service Centre) च्या माध्यमातून किंवा थेट बँकेच्या (उदा. SBI, Bank of Baroda, Bank of Maharashtra) अधिकृत वेबसाईटवर जाऊन ‘Business Correspondent’ साठी अर्ज करू शकता.